Gmina Kłodawa

Polish English French German Russian Ukrainian

Miasto - Portret gminy

Kolegiata świętego Idziego

Email Drukuj PDF

Zarys historii najstarszego kościoła Kłodawy, jakim była kolegiata Świętego Idziego. W kolegiacie prowadził działalność zakon kanoników regularnych lateraneńskich. Z dziejów królewskiego miasta Kłodawy.


Najstarszym, choć do dziś nie dochowanym, kościołem w Kłodawie była kolegiata, przy której istniało zgromadzenie przełożonych zakonu kanoników. Nosiła imię świętego Idziego. Nadano ją kanonikom regularnym w roku 1429. Do majątku zakonników należał kościół, dom klasztorny, w którym mieszkali, folwark o powierzchni 3 włók (51 ha), dwa wiatraki, szpital. Kościół zbudowany był w stylu romańskim, z małą wieżą, sygnaturką. Wewnątrz posiadał półokrągłą absydę, czyli część zawierającą ołtarz. Choć mniejszy, podobny był do kościoła św. Andrzeja w Krakowie.
Świątynię polecił wybudować w roku 1085 książę Władysław I Herman (panujący w latach 1079-1102) jako wyraz wdzięczności za to, że jego żona Judyta w roku 1085 urodziła długo oczekiwanego syna Bolesława, zwanego później Krzywoustym. Modlitwy na intencję książęcą odprawiali benedyktyni francuscy w klasztorze w Langwedoku, gdzie spoczywały zwłoki świętego Idziego, i Kanonicy regularni stanowili zespół duchownych wyższych stopni, którzy w swym życiu realizowali zasady pierwotnego chrześcijaństwa, opierając się na regule św. Augustyna, stąd ich nazwa. Do Kłodawy sprowadzeni zostali z Trzemeszna. Ubrani byli w białe sutanny. Na czele kolegium kanoników stal proboszcz. Jemu podlegał przeor zakonny.
W roku 1469 do klasztoru w łączono probostwa w Rdutowie i Sobótce. Według zapisków z 1521 roku w skład parafii kłodawskiej wchodziły: miasto Kłodawa oraz wsie Pomorzany, Krzewata, Dzięciołów, Górki, Wola Rgilowa (obecnie Wólka Czepowa), Straszków, Straszkówek, Głogowa. Powyższe miejscowości świadczyły klasztorowi dziesięcinę w naturze lub w pieniądzach. Do tego też były zobowiązane wsie Chodów, Biesiekierz w parafii Gieczno, Borysławice Kościelne, Zamkowe, Domaników.
Do roku 1429 kościół św. Idziego był zwykłym kościołem parafialnym. W 1429 r. król Władysław Jagiełło za zgodą arcybiskupa gnieźnieńskiego Wojciecha Jastrzębca oddał go kanonikom regularnym, podnosząc równocześnie do godności kolegiaty zakonnej.

Klasztor wspomagali darowiznami między innymi: Maciej Rgilewski z Cząstkowa (1608), Rożen - dziedzic z Turzynowa (1627), Jan Łętowski z Krzewaty (1653), Wojciech Zboiński -wójt z Kłodawy (1710), Śledziński na Zawadce (1722), Maciej Kronowski na Krzykosach (1759), Antoni Krosnowski na Bierzwiennie (1787).
Kolegiata uległa poważnemu zniszczeniu w czasie potopu szwedzkiego 1655-1660. Dalsze zniszczenia miały miejsce w XVIII wieku. Z tego powodu uległa likwidacji na początku XIX wieku, mianowicie 12 grudnia 1809 r. prymas Ignacy Raczyński zmienił ją w kościół parafialny, a jej majątek przejęli proboszczowie kłodawscy. 29 sierpnia 1818 r. namiestnik Królewstwa Polskiego, generał Zajączek, ustanowił kościołem parafialnym przyklasztorny kościół Karmelitów i ten stan utrzymuje się do dziś, natomiast budynek kolegiaty przeznaczono na rozbiórkę, a z uzyskanej cegły powstał nowy ratusz, obecnie siedziba Milicji Obywatelskiej.
U szczytu świetności kolegiaty jej proboszczem był Sędziwój z Czechla, kanonik gnieźnieński, profesor Akademii Krakowskiej. Był to wielki uczony, największa postać w dziejach Kłodawy w okresie przedrozbiorowym. Nieznany jest rok jego urodzenia, zmarł natomiast w Kłodawie w roku 1478. W latach 1423-1429 studiował w Akademii Krakowskiej, uzyskując tytuł magistra sztuk wyzwolonych. Wykładał w swojej macierzystej uczelni matematykę i astronomię. W roku 1440 został kanonikiem regularnym, odbył podróż do Włoch, Bazylei, Paryża, gdzie w latach 1441-1444 studiował w Sorbonie. W roku 1450 zrezygnował ze stanowiska w kapitule gnieźnieńskiej i przybył do Kłodawy. W latach 1458-1406 był proboszczem kolegiaty. Dbał o powiększenie księgozbioru jej biblioteki, wcześniej prowadzonej przez Pawła Włodkowica z Brudzewu (1370-1435), uczonego i dyplomatę, po roku 1424 proboszcza kolegiaty. Sędziwój z Czechla w roku 1466 zakończył pracę nad gromadzeniem kolekcji materiałów historycznych, największego zachowanego zbioru dokumentów późnego średniowiecza.

W bibliotece znalazła się m.in. kopia kroniki Galla Anonima, którą przekazał przyjacielowi i historykowi Janowi Długoszowi, odwiedzającemu go w Kłodawie. Proboszcz Sędziwój, jako ekspert w sprawach krzyżackich brał udział w pracach zespołu królewskiego w Brześciu Kujawskim (1463) i rokowaniach toruńskich (1466). Jan Długosz dedykował mu ,.Żywot świętego Stanisława".
Zgromadzenie kanonik ów regularnych z chwilą przybycia do Kłodawy objęło nadzór nad szkółką parafialną, która z chwilą ustanowienia kolegiaty (1429) stała się szkołą kolegiacką. Uczono w niej języka łacińskiego, liturgii, śpiewu, katechizmu. Do podniesienia poziomu szkoły przyczynił się głównie Sędziwój z Czechla w okresie swego pobytu w Kłodawie Będąc profesorem Akademii Krakowskiej zapewnił obsadę nauczycielską na wysokim poziomie, sprowadzając stamtąd specjalistów. W takiej sytuacji szkoła została uznana za filię Alma Mater Jagiellonica. Od roku 1516 posiadała swojego rektora. Mieściła się między rezydencją kanoników a szpitalem w pobliżu rzeki Istniała do roku 1752. Wykładali w niej miedzy innymi Sędziwój z Czechla, Grzegorz Vigilancjusz z Sambora, który pełnił też funkcję rektora, a uczyli się np. Marcin Żyła (Nervicius), późniejszy profesor Akademii Krakowskiej, kaznodzieja króla Zygmunta Augusta, Sebastian Żyto, profesor Akademii Krakowskiej, kaznodzieja katedry wileńskiej. O tradycjach naukowych Kłodawy świadczy fakt, że w latach 1364-1514 na Akademii Krakowskiej studiowało 21 kłodawian.
Po upadku szkoły kolegiackiej i kasacji kanoników regularnych nauczanie przejęli karmelici w r 1811. W prowadzonej przez nich szkole parafialnej w r. 1826 było 77 uczniów. W r. 1897 kosztem miasta postawiono nowy gmach, istniejący dotąd, zajmowany przez Szkołę Podstawową nr 1. Fotografie jego w r 1918 w dużym nakładzie wydal kłodawski aptekarz Józef Lewandowski.

Poprawiony: środa, 06 czerwca 2007 14:32

Nazwy naszych miejscowości

Email Drukuj PDF
Miasto Kłodawa położone jest nad rzeką Rgilewką, dopływem Warty. O starożytności osady „świadczą źródła historyczne (najstarszy znany zapis z r. 1193 - Clodawa). Żywa od wieków tradycja czyni miejscowość jeszcze starszą. Według tej tradycji książę Władysław Herman ufundował tu w r. 1065 kościół pod wezwaniem św. Idziego. Ślady osadnictwa w Kłodawie sięgają okresu kultury łużyckiej (1400 - 300 p.n.e.), o czym świadczą znaleziska archeologiczne. Kłodawa pochodzi od wyrazu kłoda ( pień ściętego drzewa) i jest nazwą kulturową. Położenie nadrzeczne upoważnia do twierdzenia, że tu rozpoczynał się spław drzewa budulcowego. Może powstaniu nazwy towarzyszyła jakaś inna okoliczność (np. obróbka pni), jednak i w tym wypadku jej związek ze spławem drzewa wydaje się oczywisty. Starożytność osiedleńcza miejsca stwarza też podstawę do przypuszczeń, że mógł tu stać w odległych czasach gród. Nazwa Kłodawa, której podstawą jest wyraz kłoda, oznaczałaby wówczas gród otoczony palisadą.

Kęcerzyn (dawniej Kęcerzyno, o czym świadczą zapisy źródłowe: Canczerzino. Kenczerzino) jest nazwą dzierżawczą z przyrostkiem -yn od staropolskiej nazwy osobowej Kęcerza (pierwotnie wieś była własnością Kęcerzy).

Janczewy
(forma liczby mnogiej) - nazwa dzierżawcza z przyrostkiem -ewy od imienia Jancz lub Janczy (pochodne od Jana).

Dzióbin
- nazwa dzierżawcza z przyrostkiem -in od przezwiska Dziób (por. dziób, dziobać).

Korzecznik
- jest to nazwa kulturowa. Wieś przybrała nazwę od znajdującego się na jej terenie młyna wodnego (korzecznik - młyn wodny). Nie używany już dziś wyraz korzec stanowił określenie miary zboża, a także oznaczał skrzynię na obwodzie koła młyńskiego, na które z góry spadała woda. Stosowano zamiennie terminy: młyn korzeczny i korzecznik.

Korzecznik Rgilewski
- nazwa części wsi Korzecznik. Człon odróżniający (Rgilewski) jest pochodzenia odmiejscowego (od wsi Rgilew).

Rysiny
(w przeszłości też Rysino) - nazwa dwuznaczna: może mieć znaczenie dzierżawcze z przyrostkem -lny (od przezwiska Ryś) lub topograficzne. W drugim wypadku wieś byłaby znana z tego, że pobliskie lasy zamieszkiwały rysie (ryś - dzikie zwierzę z rodziny kotów).

Zbójno
- nazwa oznacza miejsce, gdzie dawniej młócono cepami zboże (na folwarku pańszczyźnianym): Nazwa może mieć charakter kulturowy, jej znaczenie wiązałoby się ze specjalnie przygotowanym, ubitym miejscem do młócki (por. boisko, klepisko itp.) lub topograficzny - chodziłoby o miejsce o twardym gruncie, nadającym się do wyżej wymienionych czynności-gospodarskich.:

Dębina
- nazwa topograficzna od wyrazu dębina (- lasek dębowy). Wieś powstała na miejscu wyciętego lasu.

Bakun
- część wsi Dębina. Jest to nazwa dzierżawcza od staropolskiej nazwy osobowej Bakon (od staropolskiego wyrazu bakać - łajać, krzyczeć).

Kobylata
(dawniej kobylajata) - nazwa kulturowa. Jej etymologię wyjaśnia forma pierwotna, która ma postać zrostu (wyrazu złożonego): Kobyła (przymiotnik) plus jata (rzeczownik). Wyraz jata w dawnej polszczyźnie oznaczał szopę, szałas, także prymitywną chatę. Należy rozumieć, że w tym wypadku wyraz ma znaczenie stajni dla kobył. Związek nazwy z hodowlą koni (klaczy) jest dość czytelny.

Mniszek
(część wsi Kobylata) - nazwa dzierżawcza od staropolskiej nazwy osobowej Mniszek (skrót imienia Mnisław).
Józef Chojnacki

Poprawiony: czwartek, 31 maja 2007 08:43 Więcej…

Kłodawa - Herb miasta

Email Drukuj PDF
Wzory symboliki miejskiej potwierdzone są uchwałą Nr XXVII/164/92 Rady Miejskiej w Kłodawie z dnia 30 czerwca 1992 r. w sprawie herbu miasta Kłodawa i herbu gminy Kłodawa.



Kłodawa - Herb miasta

Pliki:
Herb w postaci png (rozmiar: 539 × 612 pikseli)
Herb w postaci svg

Poprawiony: piątek, 01 czerwca 2007 20:59 Więcej…

Strona 2 z 2

Turystyka Portret Gminy - zabytki

Galeria zdjęć

Mapy i szlaki


 

Pokaż Kłodawa-zintegrowe-punkty na większej mapie

 

Zobacz więcej

 

Dołącz do nas

Facebook Twitter myspace flickr youtube

 

Przewodniki

 

U�ywamy plik�w cookies, by u�atwi� korzystanie z naszych serwis�w. Je�li nie chcesz, by pliki cookies by�y zapisywane na Twoim dysku, zmie� ustawienia swojej przegl�darki. To find out more about the cookies we use and how to delete them, see our privacy policy.

I accept cookies from this site.
EU Cookie Directive plugin by www.channeldigital.co.uk